LOTO

LOTO (ang. Lockout/Tagout, czyli „zablokuj i oznacz”) to procedura bezpieczeństwa, która polega na odłączeniu i fizycznym zablokowaniu wszystkich źródeł energii maszyny lub instalacji przed pracami serwisowymi, naprawą lub czyszczeniem, oraz na oznaczeniu tej blokady, tak żeby nikt nie mógł jej przypadkowo uruchomić.

Wiele groźnych wypadków w zakładach zdarza się nie podczas normalnej produkcji, tylko podczas prac przy zatrzymanej maszynie. Ktoś czyści mieszalnik, a inna osoba, nie wiedząc o tym, uruchamia mieszadło. Ktoś rozkręca rurociąg, a w nim jest jeszcze ciśnienie lub gorąca para. Samo wyłączenie maszyny przyciskiem nie wystarczy, bo da się ją ponownie włączyć. LOTO sprawia, że uruchomienie jest fizycznie niemożliwe, dopóki prace trwają.

Procedura dotyczy wszystkich rodzajów energii, które mogą stanowić zagrożenie, m.in.:

• elektrycznej, która zasila silniki, grzałki i automatykę,
• pneumatycznej, czyli sprężonego powietrza, które napędza zawory i siłowniki,
• hydraulicznej, np. w prasach czy podnośnikach,
• cieplnej, np. pary, gorącej wody czy gorącego produktu,
• ciśnienia w rurach i zbiornikach,
• energii zgromadzonej, np. w sprężynach, kondensatorach czy elementach, które mogą opaść pod własnym ciężarem.

Typowa procedura LOTO obejmuje:

1. rozpoznanie źródeł energii maszyny lub instalacji, najlepiej na podstawie przygotowanej wcześniej instrukcji dla danego urządzenia,
2. powiadomienie osób, których dotyczą prace,
3. zatrzymanie maszyny w normalny sposób,
4. odcięcie wszystkich źródeł energii, np. wyłącznikiem głównym, zaworami odcinającymi powietrze, parę i produkt,
5. założenie blokad i zawieszek: każdy pracownik zakłada na punkt odcięcia własną kłódkę, a zawieszka informuje, kto prowadzi prace i dlaczego urządzenie jest wyłączone,
6. rozładowanie energii zgromadzonej, np. spuszczenie ciśnienia, schłodzenie, zabezpieczenie elementów przed opadnięciem,
7. sprawdzenie, czy urządzenia naprawdę nie da się uruchomić, np. przez próbę włączenia lub pomiar,
8. wykonanie prac,
9. zdjęcie blokad wyłącznie przez osoby, które je założyły, po upewnieniu się, że nikt nie przebywa w strefie zagrożenia.

Gdy przy jednym urządzeniu pracuje kilka osób, każda zakłada własną kłódkę na wspólny zaczep. Maszynę można uruchomić dopiero wtedy, gdy wszyscy zdejmą swoje kłódki.

Przy projektowaniu instalacji warto od razu przewidzieć punkty, w których da się założyć blokady, np. wyłączniki z możliwością zamknięcia na kłódkę czy zawory ręczne odcinające media.

Przykład: W zakładzie produkującym karmę mokrą dla zwierząt pracownik utrzymania ruchu ma wymienić uszczelnienie mieszadła w zbiorniku do przygotowania sosu. Zgodnie z instrukcją LOTO dla tego zbiornika wyłącza zasilanie napędu mieszadła i zakłada kłódkę na wyłącznik główny, zamyka i blokuje zawory pary do płaszcza zbiornika, dopływu produktu i roztworu myjącego CIP, odcina sprężone powietrze do zaworów automatycznych i spuszcza z nich ciśnienie. Na każdym punkcie zawiesza zawieszkę ze swoim nazwiskiem. Czeka, aż zbiornik ostygnie, sprawdza, że mieszadła nie da się uruchomić z panelu operatorskiego, i dopiero wtedy przystępuje do pracy. Nawet jeśli ktoś w tym czasie uruchomi mycie CIP z systemu sterowania, roztwór nie trafi do zbiornika, bo zawór jest fizycznie zablokowany.