Dozowanie

Dozowanie to odmierzanie i podawanie do procesu określonej ilości składnika, zgodnie z recepturą.

W produkcji o jakości wyrobu decyduje nie tylko to, jakie składniki trafią do procesu, ale też w jakich ilościach. Za dużo lub za mało jednego składnika może zmienić smak, kolor, konsystencję czy działanie produktu, a przy składnikach drogich oznacza też stratę pieniędzy. Dlatego dozowanie musi być dokładne i powtarzalne.

Dozuje się zarówno ciecze, np. wodę, syropy, oleje, aromaty, barwniki czy środki powierzchniowo czynne, jak i substancje sypkie, np. cukier, skrobię, sól, mączki, proszki czy przyprawy. Szczególnej precyzji wymaga dozowanie mikroskładników, czyli składników dodawanych w bardzo małych ilościach, np. witamin, konserwantów czy enzymów.

Wyróżnia się dwa podstawowe sposoby odmierzania:

• dozowanie objętościowe – odmierza się określoną objętość składnika, np. litry cieczy podane przez pompę dozującą lub zmierzone przepływomierzem,
• dozowanie wagowe – składnik się waży, np. na wadze pod zbiornikiem lub zasobnikiem. Jest dokładniejsze, zwłaszcza przy produktach, których gęstość może się zmieniać.

Dozowanie może odbywać się:

• porcjami – do mieszalnika lub reaktora trafia odmierzona ilość składnika na jedną partię,
• w sposób ciągły – składnik jest podawany bez przerwy do płynącego strumienia produktu w stałej proporcji.

Dozowanie ręczne, w którym pracownik odmierza i wsypuje składniki, jest coraz częściej zastępowane dozowaniem automatycznym. System sterowania odczytuje recepturę, uruchamia pompy, zawory i podajniki, kontroluje ilości i zapisuje, ile każdego składnika trafiło do danej partii. Ogranicza to błędy, poprawia powtarzalność i ułatwia identyfikowalność partii.

Przykład: Producent karmy dla zwierząt dodaje do każdej partii aromaty, barwniki i mieszankę witamin w ilościach liczonych w kilogramach na kilka ton produktu. Przy ręcznym odmierzaniu zdarzały się pomyłki, a wyniki różniły się między zmianami. Zakład zainstalował stację dozowania, w której każdy składnik ma osobny zbiornik z pompą dozującą lub wagą. System sterowania pobiera z receptury informację, ile każdego składnika potrzeba, odmierza go automatycznie i zapisuje rzeczywiste ilości dla każdej partii.