AKPiA (aparatura kontrolno-pomiarowa i automatyka) to wszystkie elementy, dzięki którym instalacja „wie”, co się w niej dzieje, i może na to reagować. Najprościej wyobrazić to sobie jako zmysły i mięśnie instalacji.

Część pomiarowa (zmysły) to czujniki i przetworniki, które mierzą m.in. temperaturę, ciśnienie, poziom produktu w zbiorniku, przepływ, a także parametry jakościowe, takie jak pH, przewodność czy gęstość.

Część wykonawcza (mięśnie) to urządzenia, które na podstawie pomiarów coś robią: zawory otwierające lub zamykające przepływ, zawory regulacyjne płynnie zmieniające jego wielkość, napędy pomp i mieszadeł.

Pomiędzy nimi jest sterownik (mózg), który odbiera pomiary i podejmuje decyzje. Branżę zajmującą się AKPiA nazywa się po prostu automatyką przemysłową.

Przykład: W zakładzie pet food w zbiorniku przygotowuje się galaretę do karmy mokrej. Czujnik poziomu wykrywa, że zbiornik jest wypełniony w 95%, więc sterownik zamyka zawór dopływu i wyłącza pompę, zanim galareta się przeleje. Jednocześnie czujnik temperatury pilnuje, żeby galareta nie ostygła i nie zaczęła tężeć w zbiorniku. Kiedy temperatura spada, sterownik otwiera zawór pary w płaszczu zbiornika i podgrzewa ją do zadanej wartości.